Phân tích và quyết định trong chẩn đoán bệnh lý

2022-10-28 10:08 AM

Thông thường, cây quyết định được sử dụng để đại diện cho các lựa chọn thay thế khác nhau, với các xác suất được chỉ định cho các lựa chọn thay thế và tiện ích gắn liền với các kết quả có thể xảy ra.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Phân tích

Suy luận chẩn đoán chỉ là bước đầu tiên trong quá trình ra quyết định lâm sàng. Sau khi đi đến quyết định chẩn đoán, bác sĩ lâm sàng phải quyết định kế hoạch điều trị và quản lý cho bệnh nhân cụ thể. Các quyết định này phải tính đến xác suất và tiện ích của mỗi kết quả có thể có của kế hoạch điều trị hoặc quản lý, dựa trên đặc tính của bệnh nhân (giới tính, tuổi, dân tộc, bệnh nhân nội trú hoặc ngoại trú, v.v.). Tương tự, bác sĩ lâm sàng có thể cần quyết định xem có nên chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng để xác định chẩn đoán chỉ được đề xuất bởi các dấu hiệu và triệu chứng gợi ra trong quá trình khám lâm sàng hay không. Các quyết định sắp xếp xét nghiệm này phải dựa trên xác suất và tiện ích của các kết quả có thể xảy ra của xét nghiệm (có thể xâm lấn và tốn kém), và dân số bệnh nhân phải được tính đến một lần nữa.

Thông thường, cây quyết định được sử dụng để đại diện cho các lựa chọn thay thế khác nhau, với các xác suất được chỉ định cho các lựa chọn thay thế và tiện ích gắn liền với các kết quả có thể xảy ra.

Ví dụ của họ liên quan đến một người đàn ông 35 tuổi mắc chứng ợ chua trong vài năm, không có yếu tố nguy cơ mạch vành và tiền sử 6 tuần không bị đau tức ngực, chèn ép sâu ở vùng dưới xương ức và thượng vị, thường tỏa thẳng ra sau lưng, và rất có thể xảy ra khi anh ta nằm xuống sau một bữa ăn nặng.

Bác sĩ lâm sàng trong ví dụ kết luận rằng co thắt thực quản là chẩn đoán tốt nhất và tình trạng hẹp mạch vành đáng kể là rất khó xảy ra, có lẽ nhiều nhất là 5% đối với dân số bệnh nhân này. Để giải quyết khả năng sau này (nghiêm trọng, mặc dù không thể xảy ra), bác sĩ xem xét chỉ định đo điện tâm đồ gắng sức (E-ECG) chỉ để ở khía cạnh an toàn, biết rằng đối với hẹp hơn 70%, độ nhạy và độ đặc hiệu của E-ECG là 60 % và 91%, tương ứng.

Xây dựng cây quyết định

Để quyết định có nên kiểm tra bằng E-ECG hay không, bác sĩ lâm sàng thực hiện phân tích quyết định, trước tiên bằng cách xây dựng cây quyết định, mô tả tình huống ra quyết định. Bác sĩ lâm sàng sẽ quyết định có đặt E-ECG hay không, như được chỉ ra ở bên trái bằng cách phân nhánh ở nút ''quyết định''. Nếu bác sĩ yêu cầu E-ECG, kết quả có thể dương tính hoặc âm tính, thể hiện bằng cách phân nhánh tiếp theo từ nút ''cơ hội''; trong cả hai trường hợp, bệnh nhân có thể được phát hiện có hoặc không bị hẹp mạch vành, thể hiện qua các nhánh ở hai nút ''cơ hội'' tiếp theo. Nếu bác sĩ quyết định không chỉ định E-ECG, thì sẽ không biết liệu bệnh nhân có mắc bệnh hay không, thể hiện qua sự phân nhánh ở nút ''cơ hội''.

Chỉ định xác suất

Tiếp theo, một xác suất được gán cho mỗi nhánh trong cây. Tốt nhất, xác suất nên dựa trên các nghiên cứu lâm sàng mạnh mẽ. Tỷ lệ bệnh nhân có kết quả điện tâm đồ dương tính và âm tính được biết lần lượt là 12% và 88%. Trong số những người có kết quả tích cực, 26% bị hẹp và 74% không. Lưu ý rằng xác suất đầu tiên này là giá trị dự đoán dương tính (PV +), cho biết tỷ lệ cá nhân có kết quả xét nghiệm dương tính trên thực tế mắc chứng hẹp mạch vành; tỷ trọng thứ hai là 1 - PV +. Trong số những người có kết quả âm, xác suất lần lượt là 2% và 98%. Xác suất thứ hai ở đây là giá trị dự đoán âm (PV-) và xác suất đầu tiên là 1 – PV-. Trong dân số nói chung không trải qua E-ECG, 5% bị hẹp và 95% không. 

Bài viết cùng chuyên mục

Đau thắt lưng: phân tích bệnh cảnh lâm sàng

Cân nhắc đi lặc cách hồi thần kinh nếu đau thắt lưng kèm theo khó chịu ở cẳng chân và đùi hai bên ví dụ: cảm giác bỏng, đè ép, tê rần; tăng lên khi đi hoặc đứng và giảm nhanh khi ngồi, nằm xuống hoặc cúi người tới trước.

Phù khu trú: đánh giá các nguyên nhân gây lên bệnh cảnh lâm sàng

Phù một bên chân thường gợi ý những bệnh lý khu trú như tắc nghẽn tĩnh mạch hoặc bạch mạch; Phù cả hai bên có thể do bởi những nguyên nhân tại chỗ nhưng thường kèm với sự quá tải dịch toàn thân.

Phân tích tình trạng té ngã để chẩn đoán và điều trị

Hầu hết xét nghiệm máu đều có giá trị thấp và nên được thực hiện để xác nhận nghi ngờ, điện tâm đồ rất hữu ích ở người cao tuổi để loại trừ bệnh tim.

Các nguyên nhân thần kinh của ngất

Các bệnh rễ và dây thần kinh khác có hạ huyết áp tư thế gồm hội chứng Guillain Barre, thoái hóa dạng bột tiên phát, bệnh dây thần kinh do porphyrin niệu cấp, và trong ung thư biểu mô.

Điện tâm đồ trong đau thắt ngực không ổn định/ nhồi máu cơ tim không ST chênh lên

Sóng T đảo ngược có thể là bằng chứng điện tâm đồ của thiếu máu. Sóng T âm sâu đối xứng ở chuyển đạo trước tim gợi ý tắc nghẽn nghiêm trọng gốc động mạch vành trái, những những biểu hiện khác ít đặc hiệu hơn.

Mệt mỏi: đánh giá các nguyên nhân tinh thần và thể chất

Bệnh sử khai thác cẩn thận có thể cho thấy rằng vấn đề thực tế không chỉ là mệt mỏi, chẳng hạn hụt hơi, nên được tiếp tục kiểm tra. Nếu có các đặc điểm khu trú hoặc đặc hiệu hơn, chẳng hạn ho ra máu, sốt, vàng da lộ rõ, nên được tập trung đánh giá đầu tiên.

Rụng tóc: đánh giá đặc điểm

Rụng tóc có thể được phân loại theo biểu hiện lâm sàng, nghĩa là, theo việc rụng tóc là cục bộ hay toàn thể, ngoài ra, việc phân loại có thể dựa trên bệnh lý của tình trạng gây rụng tóc.

Mê sảng: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Cơ chế sinh học thần kinh của mê sảng chưa được hiểu rõ, nhưng một giả thuyết bao gồm mối quan hệ với hoạt động giảm acetycholine.

Sốt: mở rộng tầm soát nhiễm trùng ở từng nhóm bệnh nhân

Nếu sốt đi kèm tiêu chảy, cách ly bệnh nhân, chú ý tiền sử đi du lịch gần đây và tiến hành lấy mẫu phân xét nghiệm. Nhanh chóng hội chẩn với khoa vi sinh và truyền nhiễm nếu có nghi ngờ bệnh tả, ví dụ ở người làm việc ở khu vực có nguy cơ cao.

Khó nuốt thực quản (rối loạn vận động): các nguyên nhân thường gặp

Co thắt thực quản gây khó nuốt khởi phát chậm (thường là hàng năm), xuất hiện với thức ăn lỏng và rắn, và có thể bắt đầu không liên tục. Khó chịu sau xương ức và tiếng ọc ạch là thường thấy.

Tiếng thổi tâm trương: phân tích triệu chứng khi nghe tim

Tiếng thổi tâm trương thường do hẹp van hai lá hoặc van ba lá hoặc hở van động mạch chủ hoặc van động mạch phổi, tiếng thổi tâm trương thường không được coi là bệnh lý.

Đau đầu gối: phân tích triệu chứng

Đau đầu gối có nhiều nguyên nhân như chấn thương cấp tính, lạm dụng, viêm hoặc thoái hóa khớp, nhiễm trùng và các vấn đề khác. Đau quy chiếu từ hông hoặc lưng dưới cũng có thể dẫn đến đau đầu gối.

Đau ngực từng cơn: đặc điểm đau do tim và các nguyên nhân khác

Đau ngực do tim thường được mô tả điển hình là cảm giác bị siết chặt, đè nặng nhưng nhiều trường hợp khác có thể mô tả là bỏng rát. Nhiều bệnh nhân không cảm thấy đau mà chỉ là cảm giác khó chịu nếu chỉ hỏi về đau, có thể bỏ sót chẩn đoán.

Di chuyển khó khăn: các nguyên nhân gây té ngã

Các vấn đề di chuyển có thể tự thúc đẩy như là tình trạng giảm hoạt động dẫn đến mất chức năng và độ chắc của khối cơ. Cách tiếp cận có hệ thống một cách toàn diện là điều cần thiết.

Dấu hiệu bệnh lý: các bước thăm khám và chỉ định xử trí

Nếu như có dấu hiệu suy hô hấp và tràn khí màng phổi áp lực, tiến hành chọc kim hút khí cấp cứu ngay. Nếu như ran rít khắp cả lan tỏa, kiểm tra dấu hiệu của shock phản vệ. Nếu có, xử trí theo mô tả; ngược lại tiến hành thở khí dung giãn phế quản.

Chóng mặt choáng váng: triệu chứng nghiêm trọng tiền ngất

Xem xét các cơn váng đầu có xuất hiện trong khi bệnh nhân đang đứng và có yếu tố khởi phát rõ ràng không, ví dụ như xúc cảm mạnh, tiêm tĩnh mạch, đứng lâu và/hoặc kèm theo các triệu chứng phó giao cảm như nôn, vã mồ hôi, rối loạn thị giác.

Shock: phân tích các đặc điểm triệu chứng lâm sàng

Một số bệnh nhân có thể duy trì huyết áp trong giới hạn bình thường mặc dù có rối loạn chức năng cơ quan, cân nhắc bệnh lý khu trú nếu chỉ có một cơ quan bị rối loạn, chẳng hạn thiểu niệu mà không có bằng chứng rõ ràng của rối loạn huyết động.

Đau thắt ngực: các bước đánh giá thêm nếu nghi ngờ

Mức độ đau thắt ngực không dựa trên mức đau mà dựa trên tần số triệu chứng, giới hạn khả năng gắng sức hoạt động chức năng. Bởi vì những thông tin này sẽ hướng dẫn điều trị và theo dõi đáp ứng, đánh giá triệu chứng chính xác.

Mất ý thức thoáng qua: phân tích triệu chứng lâm sàng

Xem như là mất ý thức thoáng qua nếu nhân chứng xác định có một khoảng thời gian không có đáp ứng, bệnh nhân mô tả thức dậy hoặc tỉnh lại trên mặt đất, đặc biệt không có ký ức về việc té ngã gì trước đó, hoặc có tổn thương mặt.

Chóng mặt: phân tích triệu chứng

Chóng mặt thực sự được đặc trưng bởi ảo giác chuyển động, cảm giác cơ thể hoặc môi trường đang chuyển động, bệnh nhân thấy xoay hoặc quay.

Phì đại tuyến vú ở nam giới: phân tích triệu chứng

Vú nam bao gồm một lượng tối thiểu các mô mỡ và tuyến. Tỷ lệ estrogen-testosterone bị thay đổi ở nam giới có thể dẫn đến chứng vú to ở nam giới, hoặc sự tăng sinh của mô tuyến vú.

Khối u trung thất: phân tích triệu chứng

Khi nghi ngờ hoặc phát hiện khối trung thất, kiến thức về ranh giới của các ngăn trung thất riêng lẻ và nội dung của chúng tạo điều kiện cho việc đưa ra chẩn đoán phân biệt.

Phù chân: đánh giá dựa trên kết quả lâm sàng và cận lâm sàng

Cân nhắc huyết khối tĩnh mạch sâu ở bất kỳ bệnh nhân nào có phù chân cả hai bên, kể cả khi các yếu tố nguy cơ hoặc những triệu chứng/ dấu chứng khác không rõ ràng.

Định hướng chẩn đoán trước một tình trạng sốt

Sốt thường xảy ra như một phần của đáp ứng pha cấp của do nhiễm trùng, nhiễm trùng gây ra đáp ứng viêm hệ thống có tỉ lệ tử vong đáng kể và cần phải được nhận diện và điều trị kịp thời.

Suy tim sung huyết: phân tích triệu chứng

Nguyên nhân của suy tim khác nhau tùy thuộc vào chức năng thất trái (phân suất tống máu thất trái giảm hoặc bảo tồn), bên trái hoặc bên phải, hoặc cấp tính hoặc mãn tính.